[Kinh điển] Tội ác và hình phạt - Dostoevsky

Tội ác và hình phạt có thể không phải tác phẩm vĩ đại nhất của Dostoevsky nhưng nó là tác phẩm nổi tiếng nhất, được biết đến rộng rãi nhất của ông.



Lấy bối cảnh của nước Nga, cụ thể là Peterburg của những năm 1860. Đó là thành phố không của giới quý tộc, thượng lưu, mà của dân nghèo, với những ngõ phố hôi hám rác rưởi, những căn nhà thuê tối tăm chật hẹp, những quán rượu bẩn thỉu, những tiệm nhảy chen chúc, những buồng tiếp khách lạnh lẽo của các cô gái điếm và sở cảnh sát đông nghịt người nghèo bị giam giữ, thành phố của những sinh viên nghèo túng phải bỏ học và những viên chức bị sa thải, những bà mẹ đánh mắng lũ con kêu khóc vì đói, những cô gái bán mình để nuôi gia đình. Đó là xã hội mà đồng tiền trở thành giá trị tuyệt đối, tất cả được vận hành và chi phối bằng đồng tiền.


Nội dung cuốn tiểu thuyết kể về quá trình trước và sau sự việc Racolnicov, một sinh viên nghèo học luật đã đến nhà mụ già cầm đồ và ra tay sát hại mụ này dã man bằng một chiếc rìu rồi lấy đi vàng bạc, tiền tài của mụ. Câu chuyện tưởng chừng như đơn giản nhưng chính động cơ gây án và tâm lý phức tạp của chàng sinh viên này đã làm nên điều đặc biệt cho tác phẩm.


Raxcolnicov vốn không phải kẻ độc ác, cũng không phải kẻ hám của. Chàng ta có trái tim nhạy cảm với những nỗi đau của con người. Khi còn ở đại học, chàng ta từng nuôi người bạn nghèo túng bị ho lao suốt nửa năm trời, rồi sau khi người bạn chết lại phụng dưỡng người cha già của bạn. Có lần trong một cuộc hoả hoạn, Raxcolnicov đã xông vào gian buồng đang bốc cháy để cứu sống hai đứa trẻ. Gặp cô bé say rượu không quen biết bị kẻ gian làm hại trên đường, chàng ta lập tức can thiệp để bênh vực cô ta. Đối với gia đình gã say rượu Marmeladov, khi họ bị lâm vào cảnh thương tâm, chàng ta đã bỏ những đồng xu cuối cùng trong túi ra để cứu giúp.


Với tấm lòng nhân ái, vô tư hào hiệp nhường ấy, tại sao Raxconicov có thể vung rìu bổ xuống đầu người đàn bà kia và lục lọi lấy đi những món nữ trang còn dính máu như vậy?


Raxcolnicov bị thúc đẩy bởi một động cơ méo mó. Chàng ta rúc mình trong cái phòng trọ chật hẹp như cỗ quan tài của mình, ủ ê ảm đạm, không giao tiếp với ai. Có lẽ chàng ta hơi điên, có lẽ vì một sự đau yếu, bệnh tật nào đó, nhưng một ý tưởng mới mẻ đã chế ngự chàng. Raxcolnicov chia nhân loại thành hai: một loại người tầm thường, sống tuân theo những luật lệ được xã hội định ra và không thể vượt ra ngoài phạm vi đó; loại thứ hai là những kẻ siêu việt, phi thường có thể thay đổi luật lệ, làm nên luật lệ mới và họ có quyền gây đổ máu mà không phải chịu những hình phạt - trước pháp luật cũng như trước lương tâm. Chàng Racolnicov muốn chứng minh mình là loại thứ hai này, chàng ao ước trở thành Napoleon mới, tức là người gây đổ máu với nhân loại nhưng vẫn được tôn vinh vì mục đích cao cả.


Và đối tượng, nạn nhân mà chàng nhắm đến như bước đầu trong việc thực hiện tư tưởng là mụ cho vay cầm đồ Aliona Ivanovna mà theo chàng là kẻ độc ác, bất nhân, tích cóp của cải trên nỗi bất hạnh của những người nghèo khó, giết mụ là để phục vụ cho xã hội, giúp quét ra khỏi xã hội một con rệp hút máu người bẩn thỉu. Một tội lỗi nhỏ xíu đổi được hàng ngàn điều tốt lành. Một cái chết đổi được hàng trăm sự sống. Chàng đã chuẩn bị, lên kế hoạch và khi thời cơ tới, chàng đã đến nhà mụ vung rìu bổ vỡ sọ mụ ta.


Nhưng sự khác biệt giữa nghĩ và làm quả thật là rất lớn và những ảo tưởng "siêu việt" về mình của chàng ta đã bị lung lay dữ dội. Một con người nhân hậu, hiền lành như Racolnicov có thể méo mó về tư tưởng nhưng không thể tự làm méo mó tâm hồn mình. Đặc biệt khi một sự kiện mà chàng không ngờ tới đã xảy ra, người em gái của mụ già đã về nhà và chứng kiến án mạng thương tâm đó. Racolnicov đã buộc phải ra tay giết thêm người đàn bà này để thoát thân, một người đàn bà hiền lành, chân thật và mộ đạo. Vậy là những nỗi dằn vặt nội tâm và những sự hỗn loạn trong đầu Racolnicov bắt đầu được đẩy lên mức cao trào.


Qua ngòi bút của Dostoevsky, ông đã diễn giải, cắt nghĩa và bóc tách những xung đột nội tâm của nhân vật chính hết sức tài tình. Nhà văn người Ba Lan Stefan Zeromski đã viết trong nhật ký của mình: "Hôm qua tôi đọc tập một Tội ác và hình phạt của Dostoevsky gần như suốt đêm... Những lập luận của Racolnicov sau khi phạm tội được viết với một sức ấn tượng mạnh đến nỗi sau khi tắt đèn, tôi hốt hoảng nhảy bổ vào giường và cảm thấy không thể đọc tiếp nữa - nếu bạn thực sự nhập vào ý nghĩ của anh ta, bạn sẽ cảm thấy chính bạn trở thành kẻ cuồng loạn. Không một quyển sách nào làm tôi xúc động như vậy. Tâm lý ấy đã vượt khỏi ranh giới của những tình cảm bình thường... Thật là một trực giác thiên tài, một nghệ thuật phán đoán ý nghĩ phi thường".


Raxcolnicov - nhân vậy chính của tác phẩm, đứa con tinh thần của Dostoevsky là một con người đặc biệt trong văn học mà bất cứ ai cũng muốn đọc tác phẩm để hiểu rõ chàng ta. Toàn bộ con người của Raxcolnicov được cấu thành bởi sự kểt hợp nghịch lý những phẩm chất dường như không thể dung hoà vớu nhau: tột mực ích kỉ đi đôi với tột mực vị tha; tàn nhẫn đến quái ác đi đôi với hiền từ đến mềm yếu; kịch liệt khinh ghét con người nhưng lại nhiệt thành yêu thương con người; ngang ngược chà đạp lên công lí mà lại tha thiết hướng về công lí. Raxcolnicov như luôn nhảy từ cực tâm linh này sang cực tâm linh khác mà không lúc nào dừng lại giữa chừng, ở trạng thái ôn hoà, vừa phải.


Không chỉ có màn tự tra tấn tâm lý của nhân vật chính. Tội ác và hình phạt còn là những cuộc vờn đuổi giữa đại diện pháp luật và kẻ tội phạm, nó gây sự tò mò cho độc giả với câu hỏi xuyên suốt mạch câu chuyện, Raxcolnicov sẽ bám víu vào tư tưởng và che giấu tội ác đến cùng hay chàng sẽ nghe theo nhu cầu của bản thân và thú nhận tội lỗi trước phát luật? Cuốn tiểu thuyết cũng chứa đựng nhiều bài học đạo đức cùng những ý nghĩa cao cả nhất của tình yêu và những gì tình yêu có thể làm được. Tội ác và hình phạt còn có nhiều câu chuyện về những mảnh đời, những số phận tiêu biểu trong xã hội Nga thời đó. Độc giả sẽ không cảm thấy những đoạn tầm thường, nhàm chán, những chỗ vụng về bởi bị cuốn hút vào không khí căng thẳng, nghiêm trọng của một tấn kịch gay cấn.


Tội ác và hình phạt được coi là một trong những cuốn trinh thám có giá trị đầu tiên của nhân loại. Nó là cuốn sách mà bạn đọc yêu văn chương kinh điển chắc chắn phải đọc một lần.


________


Xin trích ra đây một đoạn trong cuốn sách, hi vọng sẽ gợi lên cảm hứng tò mò của những độc giả chưa đọc tác phẩm. Đây là trích đoạn buổi tối hôm ấy, khi Racolnicov đến nhà mụ già để thực hiện kế hoạch, vào lúc mà cô em gái của mụ vắng nhà và mụ ta chỉ còn có một mình:


"Rồi chàng đưa mắt nhìn quanh một lần cuối cùng, xốc lại áo khoác và một lần nữa nắn lại cây rìu giắt vào quai vải. "Mặt mình có tái... quá không?". Chàng nghĩ. - "Mình có hồi hộp quá không? Mụ ấy đa nghi lắm... hay là đợi một lát nữa cho tim bớt...?". Nhưng tim chàng không hề bớt đập. Trái lại, như cố tình, nó còn càng đập mạnh hơn, mạnh hơn lên mãi... Chàng không ghìm được nữa, chậm rãi giơ tay lên cầm dây chuông và giật một cái. Nửa phút sau chàng lại giật lần nữa, mạnh hơn một chút. Không có tiếng thưa: giật chuông nữa cũng vô ích, mà lại không tự nhiên. Dĩ nhiên mụ già đang ở nhà, nhưng tính mụ vốn đa nghi, và chắc hẳn mụ chỉ có một mình. Chàng biết được ít nhiều những thói quen của mụ...và một lần nữa chàng áp tai vào cánh cửa. Không biết vì giác quan của chàng đã trở nên nhạy bén đến thế (cũng khó lòng mà giả thiết như vậy) hay vì những tiếng động ấy nghe quá rõ, nhưng chàng chợt nghe dường như có một bàn tay thận trọng nắm lấy quả nắm và như có cả tiếng áo dài chạm sột soạt vào cánh cửa. Có ai lặng lẽ đứng sát ngay ở ổ khoá và cũng như chàng, đang áp tai vào cánh cửa nghe ngóng từ phía bên trong... Chàng cố ý cựa quậy và lẩm bẩm một câu gì để mụ già khỏi nghĩ là chàng có ý lén lút; rồi chàng kéo chuông cửa lần nữa, nhưng kéo khẽ, từ tốn và không lộ vẻ gì sốt ruột. Về sau nhớ lại những giây phút này, chàng thấy nó đã vĩnh viễn khắc sâu vào trí nhớ của chàng thành từng nét rõ mồn một; chàng không hiểu nổi làm sao chàng lại có thể xảo quyệt đến thế, nhất là trong khi trí thông minh của chàng cứ mờ dần đi từng lúc, còn cơ thể thì hầu như đã mất hết khả năng cảm giác... Một lát sau nghe có tiếng rút chốt cài cửa... Cũng như lần trước, cánh cửa hé mở ra một khe hỏ nhỏ xíu, và từ trong bóng tối, hai con mắc sắc lại ngờ vực soi mói chàng...


⁃ Ông muốn gì?.. Ông là ai?.. Ông hỏi có việc gì?


⁃ Xin lỗi bà... tôi là chỗ quen biết đây mà... Raxcolnicov... đây, tôi mang đồ lại cầm như đã hứa lần trước... - Chàng đưa gói giấy ra cho mụ.


Mụ già liếc nhìn qua gói giấy rồi lập tức nhìn thẳng vào mắt người khách đường đột. Mụ nhìn chăm chú, đôi mắt hằn học và hồ nghi. Một phút trôi qua; chàng còn có cảm giác là trong đôi mắt mụ có một vẻ gì như giễu cợt tựa hồ mụ đã đoán biết được mọi việc. Chàng cảm thấy mình bối rối, gần như hoảng sợ, hoảng sợ đến nỗi nếu mụ cứ lặng thinh nhìn chàng như thế chừng nửa phút nữa thì chàng sẽ bỏ chạy mất...".


Kiem Le

bookshop-fahasa.jpg
bookshop-tiki.jpg

35 Lê Văn Chí street

Linh Trung, Thủ Đức, TPHCM

info@bookshop.vn

Connect with us
SUBSCRIBE

Copyright © 2019 Bookshop. All rights reserved.

  • Black Facebook Icon
  • Black YouTube Icon
  • Black Instagram Icon
  • Black Twitter Icon