[Có spoil] Moon Palace - Paul Auster

Không phải câu chuyện nào cũng viết về sự vĩ đại và đẹp đẽ. Không phải nhân vật chính nào cũng là hình mẫu lý tưởng của anh hùng thời đại, người vượt qua những thử thách gian nan rồi kết thúc bằng một nụ hôn với nàng công chúa. Có những nhân vật là thể nghiệm thất bại, hình mẫu lệch lạc, tù túng của thời kỳ hay tư tưởng. AQ hay Chí Phèo có thể là ví dụ tiêu biểu cho những nhân vật kiểu này. Không hẳn tất cả mọi nhân vật chính bi thương đều có một kết cục chết chóc như AQ hay Chí Phèo, nó có thể ảm đạm hơn nữa như cách anh toán sư trong “Xứ sở kỳ diệu tàn bạo và chốn tận cùng thế giới” chết não. Hôm nay, mình sẽ giới thiệu với các bạn một hình mẫu sai lạc nữa đó là Marco Stanley Fogg (MS Fogg) nhân vật chính trong tiểu thuyết Moon Palace. Con người tội nghiệp luôn tin vào số mệnh và đuổi theo ánh trăng nhưng không bao giờ tự chủ và nắm lấy nó.



Moon Palace là tiểu thuyết được xuất bản năm 1989 của Paul Auster - tác gia hậu hiện đại nổi tiếng nước Mỹ mà mình đã giới thiệu qua bộ ba tiểu thuyết ngắn về New York với tên tiếng Việt là “Trần trụi với văn chương”. Tác phẩm lấy bối cảnh thành phố Mahattan và miền tây nước Mỹ kể về cuộc đời nhân vật chính MS Fogg cùng bố và ông anh, mỗi nhân vật đại diện cho một thời kỳ một nước Mỹ khác nhau. Ông của Fogg đại diện cho thời kỳ khai hoang, bố của anh là đại diện của thời kỳ Jazz và Fogg là nước Mỹ trong bối cảnh những năm 1960s khi Neil Amstrong đặt chân lên mặt trăng. Và kỳ khôi làm sao, cuộc đời cả ba nhân vật đều có những sự lặp lại giống nhau: họ đều không có bố, đều rời bỏ người tình/vợ và đều trải qua một quãng thời gian dài cô độc.


Có người từng phân tích rằng tác phẩm này nói về sự cô độc. Đúng sự cô độc quả thật rất nổi bật trong tác phẩm nhưng nó không phải là chủ đề chính. Sự cô độc chỉ là nền, là hậu quả cho những hành động của nhân vật. Hãy nhìn Fogg, tại sao anh cô độc, anh chọn cách bất động với những sự việc xung quanh, khi nợ tiền nhà Fogg thay vì đi làm thêm, cố gắng kiếm tiền hay xoay sở bằng một cách nào đó thì trong tuyệt vọng anh nằm đè lên mọi thứ, nhưng lần đầu là sự bất động bất khả kháng, nhưng đến cuối truyện Fogg vẫn không thay đổi anh rời bỏ Kitty Wu và đưa mình vào sự bất động vĩnh cửu của việc đuổi theo mặt trăng.


Fogg chưa bao giờ hướng về phía trước, anh luôn nhìn về phía sau hoặc bất động bởi anh không có nguồn gốc. Cả ba ông con cháu nhà nhân vật chính đều lớn lên mà không có bố. Mỗi người họ đều có một họ khác nhau và cả cuộc đời họ bị ám ảnh bởi nguồn gốc của mình. Họ tin vào định mệnh và lặp lại những sai lầm của thời kỳ trước. Và đó phải chăng là ẩn dụ về nước Mỹ?


Mình sẽ chia bìa phân tích thành hai phần : Một về Fogg và một về nước Mỹ. Mong rằng các bạn sẽ giúp các bạn có một cái nhìn mới vè tác phẩm này.


1. “Ngụy Tín” số phận của Fogg


Ngay khi mở đầu tác phẩm với cái tên MS Fogg với sự ám chỉ về việc Marco Pollo nhầm châu Mỹ với Ấn Độ, tác giả đã gợi ý cho chúng ta về cuộc đời đầy sai lầm của Fogg. Và mọi thứ bắt đầu từ “Ngụy tín” (Bad Faith) Fogg không tin vào cái án tự do mà con người phải nhận, anh tin vào định mệnh, tin rằng có một con đường được sắp đặt sẵn cho bản thân, việc anh làm là tìm ra những dấu hiệu để đi lên con đường đó ! Và hàng loạt dấu hiệu xuất hiện, tất cả đều gắn với ánh trăng. Moon Palace – biển hiệu neon của quán ăn Trung Hoa anh nhìn thấy từ căn hộ của mình, Moon Men – tên ban nhạc mà ông bác Victor đang biểu diễn, sự kiện Neil Amstrong đặt chân lên mặt trăng… Anh cố gắng móc nối tất cả sự kiện với nhau, huyễn hoặc ra một tiền định cho riêng mình thậm chí sau khi nghe tin chú Victor qua đời Fogg vẫn giữ nguyên định kiến đó trong đầu. Triệu chứng “ngụy tín” trong anh thậm chí còn nặng hơn. “Tôi không thể chắc chắn được, nhưng quả thực là cụm từ Moon Palace bắt đầu ám ảnh tâm trí tôi với sự bí ẩn và sự kỳ diệu của một lời sấm truyền. Tất cả lẫn lộn vào trong đó: bác Victor và Trung Quốc, những con tàu vũ trụ và âm nhạc, Marco Polo và vùng Viễn Tây…Cứ như vậy mãi không có điểm dừng, và càng mở rộng mình thêm ra với những tương ứng bí mật ấy, tôi càng cảm thấy mình sắp hiểu được một chân lý cơ bản nào đó của thế giới.”


Fogg muốn dự đoán về tương lai của mình, như một nhà tiên tri nghe lời sấm truyền từ Chúa và bước dọc con đường định mệnh trải sẳn nhưng anh không thấy gì cả. “Điều chính yếu là suy tính các hành động sắp tới. Nhưng chính đó lại là điều tôi thấy khó khăn nhất, điều mà tôi không thể làm được nữa. Tôi đã mất khả năng nghĩ về phía trước, và dù cho cố sức tưởng tượng ra tương lai, tôi cũng không nhìn thấy nó, tôi không nhìn thấy gì nữa. Tương lai duy nhất còn thuộc về tôi là cái hiện tại mà tôi đang sống và cuộc chiến đấu để trụ chân trong đó dần lấn chỗ tất cả những gì còn lại. Tôi không còn suy nghĩ được gì nữa. Những khoảng khắc lần lượt trôi đi, và tương lai với tôi lúc nào cũng giống như một trang giấy trắng, trống không, một trang giấy đầy bất trắc.”


Nhưng nếu cuộc đời là một trang giấy trắng, phải chăng việc Fogg có thể làm đơn giản là viết lên đó! Nhưng không Fogg không làm vậy! Anh bất động và cố gắng tìm ra một dấu hiệu hay biểu tượng nào đó gắn với tương lai của mình ! Điều đó một lần nữa mang lại bi kịch cuộc đời anh. Anh tiếp tục dấn thân vào cái “ngụy tín” đã cắm rễ thật sâu trong linh hồn mình sau khi nhìn thấy tờ mười đô trên đường. “Tâm trí tôi đã hỗn loạn lắm rồi, và thay vì thấy đó đơn giản là một may mắn, tôi tự thuyết phục mình rằng điều vừa xảy ra có một tầm quan trọng sâu sắc: một sự kiện mang tính tôn giáo, một điều kỳ diệu thực thụ.”


Hãy liên kết sự kiện này với những hành động của nhân vật chính trong “Nhạc đời may rủi”, cả hai người họ, Nashe và Fogg đều cố gắng gán ý nghĩa cho những sự kiện ngẫu nhiên. Phải chăng cả hai đều sợ hãi trước sự vô nghĩa của cuộc đời? Cả hai đều không đủ sức để tạo ra ý nghĩa cho số phận mình mà phải bám vào những tiền định, những tiên khởi không hề có thật. Nếu chúng ta nhìn kỹ hơn vào những tác phẩm của Paul Auster, ta sẽ thấy hàng loạt những ngẫu nhiên xuất hiện. Có lẽ Fogg và Auster đều tin rằng ngẫu nhiên mang một ý nghĩa nào đó, nhưng với hai cách hoàn toàn khác nhau. Với Fogg, anh tin sự ngẫu nhiên được sắp đặt từ trước mở đường cho anh tiến gần hơn về định mệnh còn Auster, ông tin ngẫu nhiên là bản chất của vũ trụ, tất cả đều không có ý nghĩa. Một sự đối lập hoàn toàn về tư duy giữa tác giả và đứa con của mình, bởi thế nên Fogg ngày càng chìm sâu trong bi kịch.


Nhưng sau cơn bi kịch của việc không nhà cửa và sống bằng đồ ăn trong thùng rác, Fogg được trao một cơ hội. Một cơ hội để thay đổi mọi thứ nhất là niềm tin về số mệnh đã cắm chặt mũi dùi trong tâm trí Fogg. Effing xuất hiện. Effing ép Fogg nhìn thế giới dưới một con mắt mới, tạo dựng một cách hiểu thế giới của riêng anh để từ đó diễn giải cho ông già mù ngồi xe lăn – người mà sau này chính là ông nội anh. Fogg khi đó đã dần rời xa “Ngụy Tín” để đến gần với “Chân Tín” nhưng có lẽ những lo lắng của Effing chính là lời nguyền cho cuộc đời Fogg “Cậu là một người mơ mộng, cậu bé ạ,” ông nói. “Tâm trí của cậu để trên mặt trăng, và nhìn vào mọi chuyện, nó sẽ không bao giờ đi chỗ khác đâu. Cậu không có tham vọng, cậu không màng đến tiền bạc, và cậu có quá nhiều phẩm chất của một triết gia để có thể có được cảm giác về nghệ thuật. Tôi sẽ làm gì với cậu đây? Cậu cần ai đó chăm lo cho mình, ai đó đảm bảo rằng cậu có đủ thức ăn trong bụng và một ít tiền trong túi. Khi tôi chết đi, cậu sẽ quay trở lại đúng nơi cậu khởi đầu.” Cái chết của Effing, việc tìm ra bố, cái hang chìm dưới đáy hồ, và vụ phá thai của Kitty Wu đã đưa Fogg trở lại điểm xuất phát: “Ngụy Tín”.


“Ngụy tín” số phận của Fogg (phần 2)


Như kỳ trước mình đã nói Effing đã dạy Fogg nhìn thế giới qua đôi mắt của chính mình và sống một cuộc sống trách nhiệm hơn thay vì đi tìm những dấu hiệu về định mệnh và tương lai. Cuộc sống sau khi Effing mất của Fogg tưởng chừng như là thiên đường “Tôi dành những ngày của mình cho sự lười biếng tuyệt diệu. Ngoài những việc vụn vặt liên quan đến căn nhà, không còn thứ trách nhiệm nào cần nói đến nữa. Hồi đó bảy nghìn đô la là một món tiền rất lớn, và tôi không chịu một sức ép nào để lập ra các kế hoạch. Tôi hút thuốc lại, tôi đọc sách, tôi đi lang thang trên các phố thuộc khu hạ Manhattan, tôi viết nhật ký.” đã khiến Fogg rơi lại vào vòng “Ngụy tín” của những dấu hiệu từ ánh trăng khi anh nhìn thấy “cái câu từng tìm thấy trên cái bánh may mắn tại Moon Palace gần một năm trước: “Mặt trời là quá khứ, trái đất là hiện tại, mặt trăng là tương lai.” Tôi vẫn giữ mẩu giấy trong ví, và tôi giật mình vì những từ đó được viết ra bởi Tesla, cùng con người đã từng quan trọng đến vậy với Effing. Tổng hợp hết các sự kiện đó có vẻ mang rất nhiều ý nghĩa, nhưng tôi thấy thật khó để nắm bắt một cách chính xác là theo cách nào. Giống như là tôi có thể nghe thấy số phận mình lên tiếng gọi, nhưng mỗi lần cố gắng lắng nghe, nó liền xoay sang nói một thứ ngôn ngữ mà tôi không hiểu.” “Tôi không thể không cảm thấy chao đảo vì những gì đã xảy ra. Đó là một điểm nút không thể xâm nhập, và có vẻ như là sẽ không có gì ngoài một giải pháp kỳ cục có thể có ý nghĩa: những âm mưu lạ thường của vật chất, những dấu hiệu tiền triệu, những linh cảm, một thế giới quan giống như của Charlie Bacon.” Một lần nữa Fogg lại sa vào vào chiếc lưới mà anh tự giăng ra cho mình.


Hãy xem cách mà Kitty và Fogg phản ứng lại câu hỏi của Barber về câu chuyện Viễn Tây mà Effing kể. “Kitty đã ngả người về phía trước, cả người dựa trên khuỷu tay, quay mặt sang trái để nhìn tôi, quay mặt sang phải để nhìn Barber, rồi tóm gọn toàn bộ vấn đề phức tạp vào hai câu. “Dĩ nhiên là ông ấy nói sự thật,” cô nói. “Các sự kiện có thể không phải lúc nào cũng đúng, nhưng ông ấy nói sự thật đấy.” Kitty đã phản ứng một cách quả quyết và chân xác theo cung cách của một nhà hậu hiện đại. Cô tin và hiểu cái thực tại và thế giới của Effing. “Một câu trả lời rất sâu sắc,” Barber nói. “Không nghi ngờ gì nữa, đó là câu trả lời duy nhất tin tưởng được.” Barber – người hướng đạo thứ hai của cuộc đời Fogg đã nhận xét như vậy về Kitty. Trái ngược với sự quả quyết của Kitty thì Fogg lại chìm trong sự ù lì bất động, anh sợ sự chuyển dịch. “Nếu trung thực hết mức, tôi chưa bao giờ coi việc ấy là nghiêm túc…Utah xa xôi đến thế, và cơ may để chúng tôi tổ chức một chuyến đi như vậy thật là nhỏ, cho nên ngay cả khi Barber rất hào hứng, tôi vẫn không sao nghĩ được rằng việc này sẽ trở thành hiện thực.” Fogg muốn cầu cứu vào những dấu hiệu nhưng chẳng có gì cả!


Từ đó, cuộc đời anh một lần nữa trở nên xấu đi. Việc Kitty mang thai chính là dấu mốc cho biến chuyển đó. Chúng ta sẽ không đi sâu vào cuộc bàn luận theo hướng “Mẹ ơi đừng giết con” hay “Bố ơi hãy đeo bao” mà hãy nhìn vào thái độ và tư duy của Fogg. “Mọi lý lẽ đều đứng về phía Kitty. Tôi biết điều này, và tuy vậy cũng không khác biệt gì. Tôi tự nhốt kín mình trong một sự phi lý bướng bỉnh, mỗi lúc một thêm choáng váng bởi lòng nhiệt hứng của chính mình, nhưng cùng lúc lại không đủ sức để làm được việc gì.” “Tôi muốn trở thành một ông bố, và giờ đây khi viễn cảnh đó đã ở ngay trước mắt tôi, tôi không sao chịu được ý nghĩ mình sẽ đánh mất nó. Đứa bé là cơ hội để tôi sửa chữa nỗi cô đơn thời nhỏ của tôi, được là thành viên của một gia đình, được thuộc về cái gì đó lớn hơn chỉ bản thân tôi, và vì mãi cho đến giờ tôi mới có cảm giác về ham muốn ấy, nó ào ạt trào ra thành từng đợt tuyệt vọng to lớn, không thể nói nên lời.” Fogg hiểu lý lẽ đứng về phía Kitty nhưng rõ ràng trong tư duy của anh đứa bé là xuất hiện như là định mệnh để anh hiểu hơn về sự vĩ đại của mẹ mình, là cơ hội cho anh sửa sai, là tiền định. Cùng với “Ngụy tín” trong mình, anh đã tước đi sự tự do của đứa bé ngay từ khi nó chưa ra đời!


Hành động tiếp theo của Fogg càng không thể chấp nhận nổi, việc anh rời bỏ Kitty là minh chứng rõ ràng nhất cho sự vô trách nhiệm đối với thế giới và cuộc đời. Fogg không hề dám đối diện và tiến lên, anh chỉ biết rút lui và chạy trốn. Hãy nhìn cách mà Kitty đối diện với sự việc “Cháu đã làm một việc khiến trái tim anh ấy tan nát, nên cháu không thể trách cứ gì anh ấy nếu anh ấy không bao giờ muốn gặp lại cháu nữa. Anh ấy biết cháu không cố tình làm vậy, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc anh ấy phải tha thứ cho cháu.” Còn Fogg ? Anh không làm gì cả ! “Ngày nối ngày trôi qua, và tôi vẫn không sao buộc mình chuyển sang hành động được. Giống như một con thú bị thương, tôi thu mình lại bên trong nỗi đau của tôi và từ chối không chịu nhúc nhích. Tôi vẫn còn ở đó, có thể, nhưng tôi không thể được tính là đang hiện diện được nữa.” Giống hệt tình trạng sau cái chết của người bác, Fogg đẩy mình vào trong sự tuyệt vọng để mong muốn mình không phải lựa chọn gì nữa, cả cuộc đời chưa bao giờ Fogg chuẩn bị tâm lý cho kết quả của những việc mình gây ra.


Barber – người bố đáng thương của Fogg – ra sức kéo anh ra khỏi vũng lầy mà anh tự tạo, đáng tiếc khoảng thời gian ông ở bên cạnh anh quá ngắn ngủi. Fogg tìm ra bố mình, ở bên cạnh ông trong những thời khắc cuối nhưng sâu trong tâm khảm anh, Fogg vẫn nhốt mình trong những luận thuyết giờ đây đã trở thành cây cổ thụ xanh um. “Nguồn gốc của tôi là một bí ẩn, và có thể sẽ không bao giờ tôi biết được mình, sinh ra từ đâu. Đó chính là cái đã định ra tôi, và giờ đây tôi đã quen với sự mù mờ của chính mình, bám chặt vào nó như một nguồn hiểu biết và tự trọng, tin tưởng vào đó như một sự cần thiết mang tính bản thể.” Sự chuyển dịch của Kitty càng đẩy Fogg vào sâu hơn vào đầm lầy “Ngụy tín”, tất cả mọi người đều đã bỏ Fogg lại phía sau, họ đều ra quyết định và dấn bước, Fogg thì mãi loay hoay tìm những dấu hiệu tiên khởi.


Anh tiếp tục lên đường đi tìm cái hang nhưng nó chẳng mang một ý nghĩa gì cả ngoài việc phủ nhận mọi ý nghĩa “Tôi không nghĩ mình có thể tìm được cái hang (từ đầu đến cuối điều này đã không cần phải nghi ngờ), nhưng tôi cảm thấy chỉ riêng hành động tìm kiếm nó đã là đủ, một hành động nhằm hư vô hóa mọi hành động khác.” Và một lần nữa “mặt trăng” lại xuất hiện “Tuy nhiên, một hôm, tôi đi xa hơn thường lệ, đi qua thung lũng Monument đến trạm thương mại Navaho tại Oljeto. Từ này có nghĩa là “mặt trăng trong nước,” chỉ vậy thôi cũng đã đủ cuốn hút tôi rồi”. Nhưng chẳng có cái hang nào cả “Chắc là được chứ, ông Smith thì thầm, chắc là được chứ, nhưng giờ thì anh sẽ không còn nơi nào để mà đến tìm đâu. Tại sao thế? tôi hỏi. Hồ Powell, ông đáp. Cả vùng đó giờ đây đã nằm dưới lòng hồ rồi. Cách đây khoảng hai năm người ta đã dẫn nước vào đó. Trừ khi có dụng cụ lặn, anh sẽ không tìm được gì nhiều nhặn đâu.”


“Mặt trăng trong nước” chẳng có ý nghĩa gì cả! Mặt trăng chẳng có ý nghĩa gì trong việc chỉ đường dẫn lối Fogg. Tất cả chỉ là những ảo tưởng mà anh huyễn hoặc bản thân về tiền định và số mệnh. Chẳng có gì có ý nghĩa cả! Giá mà Fogg nhận ra ...


Sau khi mất chiếc xe, Fogg một lần nữa trở về điểm bắt đầu. Trắng tay, một trang giấy trắng, cô độc. Anh có thể bắt đầu lại cuộc đời mình ở tuối hai mươi tư. Nhưng hãy xem cách mà Fogg suy nghĩ “Đó là một trò đùa xấu xa của các vị thần, một hành động ác ý của thần linh với mục đích duy nhất là chơi cho tôi một đòn chí mạng.” Vẫn là một Fogg cũ kỹ với những suy tư về định mệnh. Và anh bắt đầu đi bộ, đi về phía Tây, càng tiến gần về phía biển anh càng thấy hạnh phúc “Đây là nơi mình khởi sự, tôi tự nhủ, đây là nơi cuộc đời mình bắt đầu.” Fogg nói vậy nơi tận cùng của cực Tây, phía dưới là biển cả, khi người yêu, bố, mẹ, bác và ông nội mình đều đã ra đi. Liệu đấy có thực sự là điểm bắt đầu hay tất cả chỉ lại là một ảo tưởng mới ? Nhìn vào cách Fogg thưởng ngoạn ánh trăng, e rằng sẽ độc giả khó lòng nhận được một đáp án vui vẻ !


Khấu Trọng

bookshop-fahasa.jpg
bookshop-tiki.jpg

35 Lê Văn Chí street

Linh Trung, Thủ Đức, TPHCM

info@bookshop.vn

Connect with us
SUBSCRIBE

Copyright © 2019 Bookshop. All rights reserved.

  • Black Facebook Icon
  • Black YouTube Icon
  • Black Instagram Icon
  • Black Twitter Icon